Brexit: tijd om keuzes te maken

Brexit-day nadert met rasse schreden. Op 29 maart middernacht verlaat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie, precies twee jaar nadat Theresa May met een brief aan Brussel de ‘artikel 50’ procedure startte. Er is daarna veel gewisseld, weinig geluisterd en vooral uitgesteld. Al die tijd ging het over de Ierse ‘backstop’: de garantie voor een open Ierse landgrens die ook buitengrens van de EU wordt. Het probleem: als die nodig blijkt te zijn, blijft het VK voor onbepaalde tijd in de douane-unie en interne markt met de EU. Dat wil de Britse regering niet, want dan kan ze niet zelfstandig handelsverdragen met landen als de VS, China en India afsluiten en dat was de droom van de ‘brexiteers’.
Maar de Britse regering weigerde al die tijd om harde keuzes te maken: zelf zelfstandig handelsakkoorden sluiten (dus een harde Ierse grens), of binnen de Europese interne markt en douane-unie blijven (daarmee een open Ierse grens). De optie om Noord-Ierland anders te behandelen dan Groot-Brittannië (Engeland, Wales, Schotland) is voor de conservatieve regeringspartij en de coalitiepartner DUP onaanvaardbaar en werd afgelopen week opnieuw afgewezen. Hun voorstel om de Ierse grens ‘hightech’ onzichtbaar te houden, is volgens de EU nog niet mogelijk. Zo zijn voor land- en tuinbouwproducten steekproefsgewijs fysieke controles nodig.
Knopen doorhakken
Uitstel gaat niet meer: deze week (12, 13 en 14 maart) moet het Britse Lagerhuis knopen doorhakken. Theresa May heeft de druk tot het maximum opgevoerd en ze heeft getracht leden van de Labour oppositie aan haar zijde te krijgen met de belofte van 1,6 miljard pond belastinggeld voor hun kiesdistricten en bescherming van werknemersrechten. Ze dreigt de hardliners in haar Conservatieve partij dat brexit misschien wel helemaal niet doorgaat als ze op 12 maart wéér tegenstemmen. Ondertussen bepaalt brexit het leven in veel Britse gezinnen. Het is een onaangename situatie.
Hoe groot is de kans dat de bereikte deal (“terugtrekkingsakkoord”) er dinsdagavond  (12 maart rond 20 uur) doorheen komt? De signalen zijn op dit moment (11 maart 09.30 uur) negatief. In januari was er nog een grote meerderheid (230 stemmen verschil) tegen de deal. Die ligt feitelijk nog ongewijzigd op tafel. Dus hoe het verschil te overbruggen? Afgelopen week mocht brexiteer en jurist Georffrey Cox het in Brussel proberen. De EU bood onafhankelijke arbitrage aan mocht er discussie ontstaan over de backstop. De Britten willen echter de backstop eenzijdig kunnen beëindigen. Maar over de backstop is door zowel Brussel als Londen langdurig onderhandeld, en het leek er op dat de Britse regering opnieuw wilde beginnen. Cox vroeg de EU openlijk om concessies ‘om de deal er door te krijgen’. Zoals aangegeven: van de EU mag Groot Brittannië zijn gang gaan met handelsakkoorden, als Noord-Ierland dan vooralsnog maar binnen de Europese interne markt en douane-unie blijft. Voor de brexiteers is dit een no-go. Daarmee waren de formele onderhandelingen feitelijk ten einde. Afgelopen weekend is er achter de schermen driftig verder gepraat, maar dat heeft geen doorbraak opgeleverd.
De EU houdt zich nu toe opvallend eensgezind en kiest de zijde van Ierland in de discussie over backstop. Macron en Merkel laten Michel Barnier onderhandelen. Hij ging afgelopen week naar een rugbywedstrijd in Ierland. Duidelijker kon het signaal niet zijn. Theresa May had er op gerekend dat brexit tegen deze tijd al ‘Chefsache’ geworden zou zijn. Kennelijk is het zo ver nog niet. Trekt May op het laatste moment nog een troefkaart? 
Uitstel van de brexit?
Als het terugtrekkingsakkoord op 12 maart opnieuw wordt weggestemd, dan zal het waarschijnlijk uitdraaien op een Brits verzoek om uitstel van brexit. Eerst mag het Lagerhuis op 13 maart rond 20 uur nog stemmen over een harde brexit. De verwachting is dat het Lagerhuis dat ook niet wil. Vervolgens stemt het Lagerhuis op 14 maart over een Britse verzoek aan Brussel om uitstel – mogelijk enkele weken. Maar de EU zal daar waarschijnlijk pas op 20-21 maart op antwoorden, als de Europese leiders bijeen zijn. Wil men een paar weken uitstel geven (maximaal tot 1 juli) als er geen oplossing in zicht is voor de Ierse backstop? Onwaarschijnlijk, behalve als Theresa May met nieuwe toezeggingen komt. Donald Tusk wil liever meteen twee jaar uitstel.  
Als het terugtrekkingsakkoord dinsdagavond 12 maart toch wel wordt gesteund, dan is een belangrijke hobbel genomen: dan verlaat het VK op 29 maart middernacht de EU. Theresa May kan een feestje vieren: succes voor haar strategie. Mogelijk dat de brexit dan ook uitstel behoeft in verband met procedures, maar de handel kan dan in ieder geval tot eind 2020 ongehinderd doorgaan. Er zal dan het komende jaar worden onderhandeld over de toekomstige handelsrelatie. Hiervoor kan in theorie zelfs tot eind 2022 onderhandeld worden, als er vóór 1 juli 2020 niet voldoende vooruitgang is.
Banencarrousel
Als er een streep door de terugtrekkingsdeal gaat, staat Theresa May onder grote druk om op te stappen. Haar strategie is dan immers mislukt. Bij uitstel blijft er discussie over een mogelijk tweede referendum of zelfs verkiezingen. Bij de Conservatieven is hiervoor absoluut geen steun. Aan het einde van de week kan het Britse politieke landschap veranderd zijn.
Wat moeten ondernemers als het misgaat?
Als alles misgaat, gelden er vanaf 30 maart grenscontroles door douane en inspectiediensten. Niemand zit er op te wachten, maar de kans bestaat. In dat geval moeten exporteurs hun zaakjes voor elkaar hebben: ze moeten geregistreerd zijn bij de douane, de complexe douane-aangifte moet verzorgd zijn voordat de vrachtwagen zich in de haven meldt en er moeten fyto- of veterinaire documenten bij de producten. Als er aan de grens informatie of een document ontbreekt, betekent dat vertraging. De Nederlandse douane zou 1000 man extra personeel nodig hebben, maar kennelijk zijn er op 30 maart 300 voldoende getraind. Hoe dat uitpakt is onduidelijk.
In Calais en Dover, bij de Kanaaltunnel, is de situatie geheel onduidelijk. Er rijden per dag 400 treinen door de tunnel. Men zegt dat men het maximale doet, maar afgelopen week gingen Franse douaniers in staking en stonden vrachtwagens al een uur in de file…..
Aan de Britse zijde klinken geruststellende geluiden. Men wil de huidige Eurovergunning van transporteurs voorlopig accepteren. Producten die vóór 29 maart 23.00 uur op weg zijn gegaan, kunnen gewoon door, zegt men. Tot 1 oktober 2019 geldt een ‘’simplified customs declaration”. De Britten garanderen dat men de 200 miljoen extra meldingen op jaarbasis kan verwerken, met voldoende personeel. Het Britse ministerie van Landbouw (DEFRA) streeft naar “minimale impact” als het gaat om extra noodzakelijke controles bij land- en tuinbouwtransporten van en naar het VK.
Kern van het advies: spreek met uw transporteur en klant duidelijk af wie waarvoor verantwoordelijk is. Bereid je tijdig voor. Websites als www.brexitloket.nl en www.getreadyforbrexit.eu zijn hierbij van dienst. Aan de Britse zijde is www.gov.uk/euexit een goede startpagina.
Toekomstige samenwerking met het VK
Wat zou het goed zijn als de aandacht verlegd zou kunnen worden naar de toekomstige relatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Hoe kan er in de toekomst samengewerkt worden? In Brussel zijn LTO Nederland en de National Farmers’ Union (NFU) lettelijk buren in hetzelfde kantoor. De bedoeling is dat de NFU na de brexit lid blijft van onze Europese landbouwkoepel COPA-COGECA. Het zou goed zijn om buiten de formele structuren om de samenwerking met de Britse landbouw behouden blijft, bijvoorbeeld in onderzoek en innovatie. De COPA-COGECA Brexit Task Force vergadert over de situatie in Brussel op …. 12 maart.

11 maart 2019

BRON:
Klaas Johan Osinga


Naar boven