Brexit: welke datum wordt het?

Aan de vooravond van weer een chaotische brexitweek telt voor ondernemers vooral: wanneer krijg ik er nou echt mee te maken? In deze update een poging helderheid te verschaffen. Disclaimer: het is geschreven op maandag 18 maart 10.00 uur. Een dag is lang in de brexit-saga. Bij LTO doen we ons best om actueel te blijven.
Allereerst een verduidelijking. De datum dat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat wordt wel de brexit-datum genoemd. Maar dat is meestal niet de datum waarop douanecontroles, fytosanitaire en veterinaire inspecties en importheffingen van start gaan.
30 maart 2019?
Theresa May brengt morgen of woensdag (19 of 20 maart) mogelijk het ‘terugtrekkingsakkoord’ van het Verenigd Koninkrijk (VK) met de Europese Unie voor de derde maal in stemming in haar parlement. De eerste keer verloor ze met 230 stemmen verschil. De tweede keer met 149 stemmen. May moet dus minimaal 75 parlementariërs van gedachte doen veranderen om nu wel vóór te stemmen.
De Britse regering heeft er iets van geleerd en zegt nu: alleen als de Noord-Ierse DUP aan boord is, gaan we stemmen. Zonder de DUP kan Theresa May namelijk geen meerderheid vinden. Wellicht is de DUP gevoelig voor extra budget voor Noord-Ierland. Eerder kregen ze al 1 miljard pond.  Zwaar weegt ook het oordeel van de conservatieve advocaat Geoffrey Cox. Kan hij nog terugkomen op zijn juridische standpunt dat het VK met de huidige terugtrekkingsakkoord voor altijd in de Europese douane-unie kan blijven hangen als gevolg van de status van de Ierse landgrens (“backstop”)?. Vorige week ging het hier op mis. Op dit moment wordt een hoop creativiteit gevraagd om iets op te lossen, dat onoplosbaar is: de Ierse backstop (het vredesakkoord van Belfast van 1988) vs de onderhandelingseisen die Theresa May heeft gesteld (namelijk: het VK gaat uit de douane-unie en de interne markt).
Als de deal er door komt, is brexit op 29 maart middernacht een feit. Probleem voor onze handel? Nee, want de deal houdt in dat we 21 maanden door kunnen. Er gaat gedurende die tijd onderhandeld worden over de toekomstige handelsrelatie. In principe heb je dus tot eind 2020 tijd. En als de onderhandelaars er vóór 1 juli 2020 niet uit zijn, kan het zijn dat er gevraagd wordt om één of twee jaar extra. Dus dan heb je tijd tot eind 2021 of zelfs 2022.
Als het Britse Lagerhuis voor de derde maal tegenstemt, dan zou je zeggen: dan is het toch klaar. Dit wordt niks meer. De Europese leiders die komende donderdag 21 maart bijeen zijn in Brussel zouden zo kunnen redeneren. Dan geldt: op 29 maart middernacht nemen het VK en de EU afscheid van elkaar zonder afspraken. We noemen dat ook wel een ‘no deal-brexit’ of een harde brexit. Met onmiddellijke consequenties van dien voor de land- en tuinbouwmarkten, maar bijvoorbeeld ook voor het EU-budget. Dit is een scenario waar de brexit en de start van gedoe aan de grens samenvallen op dezelfde dag.
Gaat de Europese Raad dat op 21 maart voor zijn rekening nemen? Mijn inschatting: nee. Er komen Europese verkiezingen aan. Niemand zit te wachten op chaos.  Het Europees Parlement moet ook nog instemmen met het terugtrekkingsakkoord, maar daar heeft een meerderheid ook geen zin in toestanden.
30 april 2019?
In sommige media wordt ook gesproken over 30 april. Dat zou een ‘technisch’ uitstel zijn. Voor de handel maakt het niet uit: als de terugtrekkingsdeal tussen Theresa May en de EU er nu in het Britse Lagerhuis dan toch doorheen komt, heeft de handel 21 maanden extra tijd zich voorbereiden, dus tot eind 2020, of mogelijk 1-2 jaar extra zoals hierboven uitgelegd.. Maar de EU zou dan het VK tot 30 april kunnen geven om wat juridische puntjes op de i te zetten. 
23 mei 2019?
Van 23-26 mei vinden Europese verkiezingen plaats in de 27 EU-lidstaten. Bij ons is dat op 23 mei, maar in andere lidstaten, zoals Frankrijk, stemt men gewoonlijk op zondag, dus op 26 mei. Er is beargumenteerd dat uitstel van brexit tot na de Europese verkiezingen niet kan. Iedere EU-lidstaat behoort vertegenwoordigd te zijn in het Europees Parlement. Als het VK na de komende verkiezingen nog steeds EU-lid is, is dat juridisch dus een probleem. Vandaar dat deze datum genoemd is. Dit zou het geval zijn als Theresa May een paar weken extra tijd wil ten opzichte van 30 april (zie boven). Dat zou zijn als ze politieke steun heeft behaald voor haar deal. Het maakt verder voor ondernemers niet uit: er is sowieso tijd tot eind 2020, en mogelijk dus 1-2 jaar langer.
1 juli 2019?
Dit zou aan de orde zijn als Theresa May na drie, vier of weet ik hoe vaak stemmen nog steeds geen meerderheid in het Britse Lagerhuis heeft voor het terugtrekkingsakkoord. Het nieuwe Europese Parlement komt op 2 juli 2019 voor het eerst in de nieuwe samenstelling bijeen. Men kiest dan de nieuwe voorzitter en er wordt gedebatteerd over de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Argument voor deze datum: op dit moment moeten Britse burgers toch echt wel vertegenwoordigd zijn in het nieuwe Europese Parlement, als het VK dan nog steeds EU-lid is. Dit lijkt ook de lijn te zijn van de Europese Raad, volgens een document van de Europese Commissie dat afgelopen vrijdag uitlekte. Als het VK de brexit langer wil uitstellen, dan moet het Europese verkiezingen houden.
Een lastige vraag voor de Europese Raad: waarom zou je in hemelsnaam drie maanden uitstel geven als we dezelfde discussie steeds maar blijven herhalen? Wat heeft dit voor zin? Er moet echt uitzicht zijn op een nieuwe Britse situatie, bijvoorbeeld een wens om in de Europese interne markt en de douane-unie te blijven (ook wel: ‘een zachte brexit’). Of: een tweede referendum (“People’s Vote”). Of: verkiezingen.
1 september 2019?
Een variant op 1 juli. Want een andere school van deskundigen denkt dat 1 juli ook 1 september kan zijn. Waarom: die ene vergadering van het Europees Parlement op 2 juli stelt weinig voor. In augustus is Brussel met vakantie. Dus 1 september kan ook prima. Dit vergt nadere discussie tussen wetgevingsdeskundigen!
Ergens in 2020?
De voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk heeft laten weten dat een jaar uitstel voor hem ook kan, dus vandaar dat ik deze optie noem. Dit zou aan de orde zijn als Theresa May tegen een muur aan blijft lopen met haar terugtrekkingsdeal en er gewoon meer tijd nodig is voor een alternatief, bijvoorbeeld een ‘zachte brexit’. Daarvoor moeten Labour en de gematigde Conservatieven wel eindelijk eens gaan samenwerken.
Eind 2020?
Deze datum circuleert maar betekent eigenlijk: het VK en de EU zijn het eens over de ‘terugtrekkingsdeal’ (opties hierboven besproken) en gaan onderhandelen over de toekomstige handelsrelatie. Het VK heeft de EU definitief verlaten. Er is (voorlopig) geen weg terug. Maar het betekent ook dat de handel tussen EU en VK in ieder geval tot eind 2020 ongehinderd door kan gaan. Als er op 1 juli 2020 te weinig uitzicht is op een akkoord, hetgeen zou kunnen gezien de onenigheid over de Ierse landsgrens (‘backstop’), dan kan er gevraagd worden om de onderhandelingen met maximaal twee jaar te verlengen. Dus tot uiterlijk eind 2022. 
Voor de duidelijkheid: het VK is in dit scenario géén EU-lid meer. Voor exporteurs maakt het praktisch niet uit, maar politiek is het een groot verschil. Het VK zit in Brussel niet meer aan tafel. Dit zijn onderhandelingen tussen de EU en een ‘derde land’. Zoals met de VS, Australië of Brazilië.
Advies aan ondernemers
Volg deze week de updates, en zeker donderdagavond of vrijdagochtend. Het kan nog steeds zijn dat u op 30 maart aan de bak moet. Laten we het niet hopen. Hopelijk gaat dit allemaal (veel) langer duren. Het Britse pond kan deze week ook weer hevig gaan fluctueren.
Houd contact met uw afnemers, transporteur en klant en spreek duidelijk af wie waarvoor verantwoordelijk is. Bereid je voor. Websites als www.brexitloket.nl en www.getreadyforbrexit.eu zijn hierbij van dienst. Aan de Britse zijde is www.gov.uk/euexit een goede startpagina.
 
Klaas Johan Osinga

18 maart 2019

BRON:
Klaas Johan Osinga


Naar boven